Yêu cầu cập nhật kịp thời quy định pháp luật và kiểm soát rủi ro tuân thủ ngày càng trở nên quan trọng đối với doanh nghiệp. Việt Nam tiếp tục là một trong những thị trường giàu tiềm năng đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, song hành với cơ hội đầu tư và tăng trưởng là một thực tế mà nhiều doanh nghiệp đang trực tiếp đối mặt: khung khổ pháp lý ngày càng được hoàn thiện, với số lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành, nhiều quy định hiện hành được sửa đổi, bổ sung, thay thế, cùng với đó là hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành ngày càng rộng và chi tiết hơn.
Đây là xu hướng tất yếu của quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Tuy nhiên, từ góc độ tuân thủ, thực tiễn này cũng đặt ra áp lực đáng kể đối với doanh nghiệp trong việc cập nhật, hiểu đúng và áp dụng kịp thời các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động đầu tư, quản trị, sử dụng đất, bất động sản, lao động, thương mại và vận hành doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, thách thức này thường lớn hơn. Không chỉ do rào cản ngôn ngữ hoặc khác biệt hệ thống pháp luật, mà còn bởi việc áp dụng pháp luật tại Việt Nam thường đòi hỏi doanh nghiệp phải theo dõi đồng thời luật, nghị định, thông tư, văn bản sửa đổi, văn bản thay thế và các quy định có liên quan, trong khi mỗi lĩnh vực lại có cách tiếp cận và yêu cầu tuân thủ riêng.
Vì sao doanh nghiệp dễ phát sinh rủi ro tuân thủ?
Trong thực tiễn, rủi ro thường không phát sinh vì doanh nghiệp cố ý vi phạm, mà xuất phát từ việc:
-
- không cập nhật kịp thời các quy định mới hoặc quy định đã được sửa đổi, bổ sung, thay thế;
-
- hiểu chưa đầy đủ mối quan hệ giữa các văn bản pháp luật trong cùng một lĩnh vực;
-
- áp dụng quy định theo thói quen cũ trong khi căn cứ pháp lý đã thay đổi;
-
- chưa rà soát lại cấu trúc đầu tư, hồ sơ pháp lý, quy trình nội bộ hoặc giao dịch đang triển khai để bảo đảm phù hợp với quy định hiện hành.
Khi số lượng văn bản ngày càng nhiều, phạm vi điều chỉnh ngày càng chuyên sâu, và yêu cầu tuân thủ ngày càng cụ thể, việc “biết có quy định” là chưa đủ. Vấn đề quan trọng hơn là xác định đúng quy định nào đang có hiệu lực, quy định nào cần được áp dụng, và quy định đó tác động như thế nào đến giao dịch hoặc hoạt động cụ thể của doanh nghiệp.
Một số tình huống thực tế doanh nghiệp đã gặp phải
Ví dụ 1 – Giao dịch đầu tư nhưng chưa đánh giá đầy đủ yêu cầu điều chỉnh hồ sơ pháp lý đầu tư
Một nhà đầu tư nước ngoài thực hiện giao dịch nhận chuyển nhượng phần vốn trong doanh nghiệp tại Việt Nam và cho rằng sau khi hoàn tất giao dịch, doanh nghiệp có thể tiếp tục triển khai các thủ tục tiếp theo như kế hoạch kinh doanh thông thường. Tuy nhiên, trong quá trình rà soát hồ sơ, phát sinh yêu cầu phải thực hiện thêm các thủ tục điều chỉnh liên quan đến hồ sơ đầu tư và tình trạng pháp lý của doanh nghiệp theo quy định hiện hành. Việc không nhận diện sớm yêu cầu này đã làm chậm tiến độ giao dịch, ảnh hưởng đến kế hoạch triển khai tiếp theo và phát sinh thêm thời gian, chi phí tuân thủ.
Ví dụ 2 – Giao dịch bất động sản hoặc dự án nhưng chưa rà soát đầy đủ điều kiện pháp lý theo quy định mới
Trong một trường hợp khác, doanh nghiệp dự kiến thực hiện giao dịch liên quan đến dự án bất động sản nhưng việc thẩm định pháp lý ban đầu chưa đi sâu vào các điều kiện pháp lý cập nhật đối với dự án, đất đai và khả năng chuyển dịch giao dịch theo quy định hiện hành. Khi rà soát chi tiết, một số vấn đề pháp lý trọng yếu mới được nhận diện, buộc các bên phải điều chỉnh lại cấu trúc giao dịch, kéo dài quá trình đàm phán và làm tăng đáng kể chi phí xử lý.
Những tình huống như vậy không phải là cá biệt. Trong nhiều trường hợp, rủi ro lớn nhất không nằm ở tranh chấp đã phát sinh, mà nằm ở chỗ doanh nghiệp triển khai hoạt động trên cơ sở một nhận định pháp lý chưa đầy đủ hoặc đã lạc hậu so với quy định đang áp dụng.
Một số lưu ý quan trọng nhằm kiểm soát rủi ro tuân thủ
Để hạn chế rủi ro tuân thủ trong bối cảnh hệ thống pháp luật liên tục được hoàn thiện và cập nhật, doanh nghiệp nên đặc biệt lưu ý một số vấn đề sau:
Thứ nhất, cần thiết lập cơ chế cập nhật pháp lý thường xuyên và có chọn lọc.
Doanh nghiệp không nhất thiết phải theo dõi mọi thay đổi của toàn bộ hệ thống pháp luật, nhưng cần có cơ chế nhận diện sớm những thay đổi trực tiếp tác động đến ngành nghề, mô hình hoạt động, cấu trúc đầu tư và các giao dịch trọng yếu của mình.
Thứ hai, không nên chỉ đọc riêng lẻ một văn bản.
Việc hiểu và áp dụng pháp luật tại Việt Nam thường đòi hỏi phải đọc trong mối liên hệ giữa luật, nghị định, thông tư và các văn bản sửa đổi, thay thế. Nếu chỉ tiếp cận một văn bản đơn lẻ, doanh nghiệp rất dễ hiểu thiếu hoặc áp dụng chưa đúng.
Thứ ba, cần rà soát định kỳ hồ sơ và cấu trúc pháp lý hiện hữu.
Nhiều doanh nghiệp cho rằng hồ sơ đã được lập đúng từ thời điểm ban đầu thì có thể tiếp tục sử dụng lâu dài. Tuy nhiên, khi quy định thay đổi, các tài liệu, cấu trúc hoặc quy trình nội bộ trước đây có thể không còn phù hợp hoàn toàn với yêu cầu pháp lý hiện hành.
Thứ tư, phải thực hiện thẩm định pháp lý kỹ lưỡng trước các giao dịch quan trọng.
Đối với các giao dịch đầu tư, M&A, chuyển nhượng dự án, hợp đồng thương mại lớn hoặc tái cấu trúc doanh nghiệp, việc rà soát pháp lý cần được thực hiện từ sớm để nhận diện các vấn đề tuân thủ trước khi rủi ro phát sinh thành chi phí thực tế.
Thứ năm, nên làm việc với đơn vị tư vấn pháp lý có khả năng nhìn nhận vấn đề không chỉ từ góc độ quy định, mà còn từ góc độ cấu trúc hệ thống và thực tiễn áp dụng.
Trong nhiều trường hợp, giá trị của tư vấn pháp lý không nằm ở việc “trích dẫn điều luật”, mà nằm ở khả năng xác định đúng văn bản áp dụng, đánh giá quan hệ giữa các quy định, nhận diện điểm chồng chéo, khoảng trống hoặc rủi ro diễn giải trong thực tế.
Góc nhìn từ DTLaw để kiểm soát rủi ro
Tại DTLaw, chúng tôi cho rằng trong bối cảnh pháp luật ngày càng mở rộng, chi tiết và thường xuyên được cập nhật, doanh nghiệp không chỉ cần một đơn vị tư vấn biết quy định, mà cần một đội ngũ thực sự hiểu hệ thống pháp luật được hình thành, rà soát và vận hành như thế nào trong thực tiễn.
Đó cũng là một trong những nền tảng tạo nên giá trị khác biệt của DTLaw.
DTLaw được dẫn dắt và điều hành bởi Luật sư Nguyễn Tất Thắng, người có hơn 15 năm kinh nghiệm hành nghề luật sư, đồng thời từng có hơn 10 năm công tác tại Bộ Tư pháp trong lĩnh vực tham mưu, kiểm tra và rà soát văn bản quy phạm pháp luật. Ông từng giữ vị trí Trưởng phòng Rà soát văn bản, Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật thuộc Bộ Tư pháp.
Kinh nghiệm này không chỉ mang ý nghĩa về mặt lý lịch nghề nghiệp. Quan trọng hơn, đó là nền tảng chuyên môn giúp DTLaw có khả năng:
-
- nhìn nhận vấn đề pháp lý trong tính hệ thống, thay vì chỉ tiếp cận từng quy định rời rạc;
-
- đánh giá sớm rủi ro phát sinh từ việc chồng chéo, sửa đổi, thay thế hoặc thiếu thống nhất giữa các văn bản;
-
- hỗ trợ doanh nghiệp hiểu đúng bản chất pháp lý của vấn đề và lựa chọn hướng xử lý khả thi, thực tiễn, phù hợp với hoạt động kinh doanh.
Trong môi trường pháp lý nhiều biến động, doanh nghiệp càng cần những tư vấn pháp lý có khả năng đi trước một bước trong việc nhận diện rủi ro và đồng hành một cách thực chất trong quản trị tuân thủ.
Kết luận
Việt Nam tiếp tục là một thị trường hấp dẫn đối với hoạt động đầu tư và kinh doanh. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là yêu cầu ngày càng cao về cập nhật pháp lý, quản trị tuân thủ và kiểm soát rủi ro.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nước ngoài, thách thức không chỉ nằm ở việc có nhiều quy định phải tuân thủ, mà còn ở việc xác định đúng quy định cần áp dụng, hiểu đúng tinh thần của quy định đó và triển khai đúng trong thực tế.
Trong bối cảnh ấy, việc chủ động rà soát, cập nhật và có sự đồng hành của đội ngũ tư vấn pháp lý phù hợp sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro, mà còn tạo nền tảng pháp lý an toàn hơn cho các quyết định đầu tư và vận hành dài hạn tại Việt Nam.
Liên hệ tư vấn:
Email: thangnt@dtlaw.vn
ĐT: +84 985.661.168