Ngày 28/02/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 50/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Quản lý, sử dụng tài sản công. Nghị định này đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về quản lý tài sản công, đặc biệt trong bối cảnh Nhà nước đang đẩy mạnh việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính thông qua các hoạt động sáp nhập, hợp nhất, chia tách, giải thể hoặc chấm dứt hoạt động của cơ quan nhà nước.
Một trong những nội dung cốt lõi của Nghị định 50/2025/NĐ-CP là làm rõ trách nhiệm pháp lý của cơ quan nhà nước trong việc xử lý tài sản công khi thực hiện tái cơ cấu tổ chức. Theo đó, cơ quan bị sáp nhập, hợp nhất, chia tách hoặc giải thể có nghĩa vụ chủ động tổ chức kiểm kê, rà soát và phân loại toàn bộ tài sản công thuộc phạm vi quản lý. Việc kiểm kê không chỉ nhằm xác định hiện trạng tài sản mà còn là cơ sở để xử lý các chênh lệch phát sinh như tài sản thừa, thiếu, hư hỏng hoặc mất mát, bảo đảm tuân thủ đúng các quy định của pháp luật về tài chính và tài sản công. Đồng thời, các tài sản không thuộc quyền sở hữu của cơ quan, bao gồm tài sản đi mượn, thuê hoặc nhận uỷ quyền quản lý, cũng phải được xử lý đúng chế độ pháp lý, tránh nhầm lẫn hoặc hợp thức hoá sai quy định.
Đối với trường hợp sáp nhập hoặc hợp nhất cơ quan nhà nước để hình thành một pháp nhân mới, Nghị định xác lập nguyên tắc kế thừa toàn diện về quản lý và sử dụng tài sản công. Cơ quan mới được thành lập hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ kế thừa có trách nhiệm tiếp nhận toàn bộ tài sản công từ các đơn vị cũ, đồng thời tổ chức bố trí, phân bổ và sử dụng tài sản phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới được giao. Việc sử dụng tài sản phải bảo đảm đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả và phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. Trường hợp phát sinh tài sản dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng hoặc không phù hợp với mô hình tổ chức mới, cơ quan kế thừa có trách nhiệm xác định, báo cáo và đề xuất phương án xử lý để trình cơ quan có thẩm quyền quyết định. Ngoài ra, các quyết định xử lý tài sản đã được ban hành trước thời điểm sáp nhập nhưng chưa hoàn tất vẫn phải được tiếp tục thực hiện, bảo đảm tính liên tục và thống nhất trong quản lý tài sản công.
Trong trường hợp chia tách cơ quan nhà nước thành nhiều pháp nhân mới, việc xử lý tài sản công được đặt ra với yêu cầu chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm minh bạch và tránh tranh chấp về sau. Theo Nghị định 50/2025/NĐ-CP, phương án phân chia tài sản phải được xây dựng trên cơ sở xác định rõ nguyên tắc phân bổ, danh mục tài sản và trách nhiệm của từng cơ quan mới hình thành. Phương án này phải được trình và chỉ được thực hiện sau khi có sự phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền. Sau khi chia tách, các cơ quan mới có nghĩa vụ quản lý, sử dụng tài sản được giao đúng quy định, đồng thời tiếp tục hoàn tất các thủ tục xử lý tài sản tồn đọng theo đúng trách nhiệm đã được phân công. Đối với tài sản lạc hậu, dôi dư hoặc không còn nhu cầu sử dụng, cơ quan quản lý phải kịp thời báo cáo và xin chủ trương xử lý theo quy định của pháp luật.
Nghị định 50/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 28/02/2025 và được áp dụng đối với tất cả cơ quan nhà nước đang hoặc sẽ thực hiện việc sắp xếp, tổ chức lại bộ máy hành chính. Trong bối cảnh tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính và phòng, chống thất thoát tài sản công, các quy định mới này không chỉ mang tính kỹ thuật quản lý mà còn gắn liền với trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu và các cá nhân có liên quan.
Từ góc độ thực tiễn hành nghề, việc xử lý tài sản công khi sáp nhập, chia tách hoặc giải thể cơ quan nhà nước tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu không được chuẩn bị và thực hiện bài bản. DTLaw khuyến nghị các cơ quan, đơn vị cần chủ động rà soát tài sản công ngay từ giai đoạn chuẩn bị tái cơ cấu, đồng thời tham vấn ý kiến pháp lý chuyên sâu để xây dựng phương án xử lý phù hợp, đúng quy định và hạn chế tối đa các hệ quả pháp lý phát sinh về sau.